BILGI EDINME HAKKI
Bilgi Edinme Hakki Kanunu 24.04.2004 tarihinde yürürlüge girdi. Türk kamu yönetimindeki en önemli düzenlemelerden birisi olan bu kanuna iliskin "Bilgi Edinme Hakki Kanunu'nun Uygulanmasina Iliskin Esas ve Usuller Hakkinda Yönetmelik" ise 27.04.2004 tarihli Resmi Gazete'de yayimlanmistir.
Bilgi Edinme Kanunu kapsaminda istenecek bilgiler, Gerçek Kisiler için EK-1, Tüzel Kisiler için EK-2'deki formlari doldurulmak suretiyle bilgi@emirdagmuftulugu.gov.tr e-mail adresinden istenebilir.
Bilgi Edinme Kanununun uygulamasi hakkinda bilinmesi gerekenler :
Hangi kamu kurumlarindan bilgi istenebilecek?
1- Merkezi idare kapsamindaki kamu idareleri ile bunlarin bagli, ilgili veya iliskili kuruluslari.
2- Köyler hariç olmak üzere mahalli idareler ve bunlarin bagli ve ilgili kuruluslari ile birlik veya sirketleri.
3- T.C. Merkez Bankasi, IMKB ve üniversiteler de dahil olmak üzere kamu tüzel kisiligini haiz olarak enstitü, tesebbüs, tesekkül, fon ve sair adlarla kurulmus olan bütün kamu kurum ve kuruluslari.
4- Kamu kurumu niteligindeki meslek kuruluslari.
Kamu kurumlarindan ne tür bilgiler istenebilir?
Bilgi edinme basvurusu, basvurulan kurum ve kuruluslarin ellerinde bulunan veya görevleri geregi bulunmasi gereken bilgi veya belgelere iliskin olmalidir. Bu ifadede yer alan bilgi ve belgenin ne oldugu çok önemli olup, her iki kavram da kanunda açiklanmistir. Kanunun üçüncü maddesinin (c ) ve (d) bendinde yapilan tanimlar su sekildedir:
"Bilgi: Kurum ve kuruluslarin sahip olduklari kayitlarda yer alan bu kanun kapsamindaki her türlü veri.
Belge: Kurum ve kuruluslarin sahip olduklari bu kanun kapsamindaki yazili, basili veya çogaltilmis dosya, evrak, kitap, dergi, brosür, etüt, mektup, program, talimat, kroki, plân, film, fotograf, teyp ve video kaseti, harita, elektronik ortamda kaydedilen her türlü bilgi, haber ve veri tasiyicilari."
Yukarida yer alan bilgi ve belgenin tanimlarinda da görülecegi üzere kamu kurumlarinin ellerinde bulunan veya görevleri geregi bulunmasi gereken her türlü bu kapsamda ilgili kurumlardan istenebilecektir. Istenebilecek bilgi ve belgelere iliskin örnekler asagida yer almaktadir.
1- KPSS sorulari talep edilebilecek: ÖSYM tarafindan sadece ÖSS sorulari kamuoyuna açiklanmaktadir. Ancak, tüm kamu personelinin girdigi KPDS, memur olmak isteyen adaylarin girdigi KPSS, üniversite akademik personelinin girdigi ÜDS, yine yüksek lisans ve doktora programlarina girislerde aranan LES gibi onlarca sinavda ÖSYM tarafindan yapilmaktadir. Bu sinav sorulari ÖSYM, tarafindan açiklanmamasina ragmen piyasada sadece bu sinav sorularindan olusan onlarca kitap bulunmaktadir. Iste Bilgi Edinme Hakki Kanunu ile bu soru ve cevaplar ÖSYM'den istenebilecek.
2- Bos kadro olup olmadigi sorgulanabilecek: Kamu personeline iliskin istatistiki veriler sir olarak bilinir. Bu nedenle Türkiye'de halihazirda kaç kisinin maas aldigi, ücret dilimlerine göre kamu personeli sayisi, bir kurumda istenen unvanda bos kadro olup olmadigi bilinmemektedir. Örnegin istifa sonrasi dönüs yoluyla eski memuriyet kadrosuna dönmek isteyen bir kisinin atanacagi unvanda bos kadro olup olmadigini ögrenmesi 23.04.2004 tarihi itibariyle mümkün degildir. Ancak, bugün itibariyle bu mümkündür. Yine bilimsel arastirmalarda bulunmak isteyen akademik personelin kamu kurumlarindan alamadiklari bilgiler de bu Kanun çerçevesinde istenebilecek.
3- Bakanlara verilen bilgi notlari istenebilecek: Kamu kurumlarinin bilgilendirici mahiyette hazirladiklari ve bakanlara verilen bilgi notlari, teklif ve tavsiyeler dahi eger aksi kararlastirilmamis ise bilgi edinme kapsamindadir.
4- Danistay ve Yargitay kararlari istenebilecek: Bilimsel, kültürel, istatistik, teknik, tibbi, mali, hukuki ve benzeri uzmanlik alanlarinda yasal olarak görüs verme yükümlülügü bulunan kisi, birim ya da kurumlarin görüsleri, kurum ve kuruluslarin alacaklari kararlara esas teskil etmesi kaydiyla bilgi edinme istemlerine açiktir. Yönetmeligin 37'nci maddesinde yer alan bu hükme göre konusu veya tarih sayisi açik olarak belirtilmek kaydiyla Danistay, Yargitay, Sayistay kararlari, YÖK kararlari, Devlet Personel Baskanligi Görüsleri, Maliye Bakanligi görüsleri, Devlet Istatistik Enstitüsü'nün derledigi istatistiki bilgiler ve diger kamu kurumlarinca verilen teknik, tibbi, bilimsel ve kültürel görüsler istenebilecektir.
5- Yargi denetimi disinda kalan islemlere iliskin bilgi istenebilecek: Kanunun 15'inci maddesi geregince yargi denetimine açik olmayan örnegin Yüksek Askeri Sûrâ kararlarindan kisinin çalisma hayatini ve mesleki onurunu etkileyecek nitelikte olanlar, istenebilecektir.
6- Sivil ve askeri istihbarata iliskin bilgilerin bir kismi istenebilecek: Kanunun 18'inci maddesi geregince sivil ve askerî istihbarat birimlerinin görev ve faaliyetlerine iliskin bilgi veya belgeler, bu Kanun kapsami disindadir. Ancak, bu bilgi ve belgeler kisilerin çalisma hayatini ve meslek onurunu etkileyecek nitelikte ise, istihbarata iliskin bilgi ve belgeler bilgi edinme hakki kapsami içindedir. Buna göre, güvenlik sorusturmasi sonucu hangi nedenden dolayi olumsuz çiktigi açiklanmayan ama göreve alinmayan veya görevine son verilen kisiler kanun çerçevesinde bu bilgileri isteyebileceklerdir.
Kamu kurumlarindan hangi bilgiler istenemeyecek?
Genel olarak devletin güvenligine, emniyetine, ülkenin ekonomik çikarina, kisinin çalisma hayatina ve mesleki onuruna iliskin olan bu konudaki istisnalar kanunda sayilmis olup, bunlar 11 baslik altinda toplanabilir.
1-Açiklanmasi hâlinde devletin emniyetine, dis iliskilerine, millî savunmasina ve millî güvenligine açikça zarar verecek ve niteligi itibariyla devlet sirri olan gizlilik dereceli bilgi veya belgeler.
2-Açiklanmasi ya da zamanindan önce açiklanmasi hâlinde, ülkenin ekonomik çikarlarina zarar verecek veya haksiz rekabet ve kazanca sebep olacak bilgi veya belgeler.
3-Sivil ve askerî istihbarat birimlerinin görev ve faaliyetlerine iliskin bilgi veya belgeler.
4- Kurum ve kuruluslarin yetkili birimlerince yürütülen idarî sorusturmalarla ilgili .
5- Açiklanmasi veya zamanindan önce açiklanmasi hâlinde; suç islenmesine yol açacak, suçlarin önlenmesi ve sorusturulmasi ya da suçlularin kanunî yollarla yakalanip kovusturulmasini tehlikeye düsürecek, yargilama görevinin geregince yerine getirilmesini engelleyecek, hakkinda dava açilmis bir kisinin adil yargilanma hakkini ihlâl edecek, nitelikteki bilgi veya belgeler.
6- Kisinin izin verdigi hâller sakli kalmak üzere, özel hayatin gizliligi kapsaminda, açiklanmasi hâlinde kisinin saglik bilgileri ile özel ve aile hayatina, seref ve haysiyetine, meslekî ve ekonomik degerlerine haksiz müdahale olusturacak bilgi veya belgeler.
7- Haberlesmenin gizliligi esasini ihlâl edecek bilgi veya belgeler.
8- Kanunlarda ticarî sir olarak nitelenen bilgi veya belgeler ile, kurum ve kuruluslar tarafindan gerçek veya tüzel kisilerden gizli kalmasi kaydiyla saglanan ticarî ve malî bilgiler.
9- Tavsiye ve mütalaa talepleri.
10- Kurum ve kuruluslarin, kamuoyunu ilgilendirmeyen ve sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarina iliskin düzenlemeler hakkindaki bilgi veya belgeler. (Ancak, söz konusu düzenlemeden etkilenen kurum çalisanlarinin bilgi edinme haklari saklidir)
11- Fikir ve sanat eserlerine iliskin olarak yapilacak bilgi edinme basvurulari hakkinda ilgili kanun hükümleri uygulanir.
Basvurular nasil yapilacak?
Bilgi edinme hakki kanunu çerçevesindeki basvurular kamu kurumlarina dört sekilde yapilabilir.
1- Yönetmelik ekinde yayimlanan örnek dilekçe,
2- Okunakli ve anlasilir sekilde yazilmis (daktilo veya bilgisayar çiktisi olmasi zorunlu degildir) bir dilekçe,
3- E-mail,
4- Faks.
Basvuruda bulunacak kisilerin dilekçesinde neler olmalidir?
Bilgi edinme basvurusunda basvuru sahibi gerçek kisi ise, 1- Basvuru sahibinin adi ve soyadi, 2- Imzasi, 3- Oturma yeri veya is adresini;
Basvuru sahibi tüzel kisi ise 1- Tüzel kisinin unvani 2- Adresi, 3- Yetkili kisinin imzasini, 4- Yetki belgesini içeren, dilekçe ile istenen bilgi veya belgenin bulundugu kurum veya kurulusa yapilir. Dilekçede, istenen bilgi veya belgeler açikça belirtilir.
Bilgi veya belgeye erisimin kisa sürede saglanabilmesi amaciyla, istenen bilgi veya belgenin konusu, varsa tarihi, sayisi ve kurum veya kurulusun hangi biriminden istendigi ve ihtiyaç duyulan diger hususlar dilekçede belirtilir.
E-mail ve faks yoluyla bilgi isteme
Yönetmeligin 10'uncu maddesi geregince; kisinin kimliginin ve imzasinin veya yazinin kimden neset ettiginin tespitine yarayacak baska bilgilerin yasal olarak belirlenebilir olmasi kaydiyla elektronik ortamda veya diger iletisim araçlariyla da yapilabilmektedir. E-postayla yapilacak basvurularda, basvuru sahibince verilecek T.C. kimlik numarasi, bilgi edinme yetkilisi tarafindan sorgulanacaktir.
1- Vatandaslar için: Vatandaslar tarafindan elektronik posta yoluyla yapilacak basvurularda, basvuru sahibinin adi ve soyadi, oturma yeri veya is adresine ilave olarak kimlik dogrulama amaciyla kullanilacak T.C. kimlik numarasi belirtilmek suretiyle, sadece istenen bilgi veya belgenin bulundugu kurum ve kurulusun bilgi edinme biriminin elektronik posta adresine ve yönetmelik ekinde yer alan form doldurulmak suretiyle yapilacaktir.
2- Tüzel kisiler için: Tüzel kisiler tarafindan elektronik posta yoluyla yapilacak basvurular, tüzel kisinin unvani ve adresi ile yetkili kisinin T.C. kimlik numarasi belirtilmek suretiyle ve yetki belgesiyle birlikte, istenen bilgi veya belgenin bulundugu kurum ve kurulusun bilgi edinme biriminin elektronik posta adresine ve yönetmelik ekinde yer alan doldurulmak suretiyle yapilacaktir. Yetki belgesi uygun elektronik araçlarla elektronik ortama aktarilarak gönderilir.
Basvuru dilekçeleri faks yoluyla da, kurum ve kuruluslara gönderilebilir. Ancak faks yoluyla yapilacak basvurularda ayrica, gerçek kisiler ile tüzel kisiligi temsile yetkili kisilerin T.C. kimlik numaralari belirtilir.
Tasrada bulunanlar basvurularini nereye yapacaktir?
Merkezi idarenin tasra teskilatinda bulunan bilgi veya belgelere iliskin basvurular, valilik veya kaymakamliga bagli olarak faaliyette bulunan bilgi edinme yetkililerine veya tasra teskilatinda bulunan ilgili birimlere yapilir. Buna göre Il Milli Egitim Müdürlügünden alinabilecek bir bilgi için Il Milli Egitim Müdürlügüne, il düzeyindeki bir bilgi için ise Valilikteki bilgi edinme yetkililerine basvurulacaktir. Valilik ve kaymakamliklarda bulunan bilgi edinme birimleri, merkez teskilatini ilgilendiren konularda kendilerine yapilan basvurulari ilgili idareye gönderir ve durumu basvurana bildirir.
Zamanindan önce bir bilgi istenebilir mi?
Belli bir tarihte açiklanacagi, duyurulacagi önceden belirtilmis olup, zamanindan önce açiklanmasi halinde kamu yararini zedeleyecek veya kisisel menfaat temin etmek için kullanilabilecek bilgi veya belgeler, belirtilen tarihten önce açiklanamaz, erisimi saglanamaz. Bu çerçevede, örnegin ÖSYM tarafindan açiklanma tarihi belirtilmis bir sinav sonucu için bu tarihten önce bilgi istenemeyecektir. Yine atölye çalismalari yürütülen ve taslak asamasinda olan Kanun, yönetmelik, kararname, yönetmelik, genelge çalismalari önceden ilgili kurumlardan istenemeyecektir.
Daha önce açiklanan veya yayimlanan bilgiler istenebilecek midir?
Kurum ve kuruluslarca yayimlanmis veya kitap, brosür, ilan ve benzeri yollarla kamuya açiklanmis bilgi veya belgeler, bilgi edinme basvurusuna konu olamaz. Ancak, belirtilen yollarla kamuoyuna açiklanmis veya kurum ve kuruluslarca elektronik ortamda (internette) yayimlanmis kamunun erisimine açik bilgi veya belgelerin ne sekilde, ne zaman ve nerede yayimlandigi veya açiklandigi basvurana bildirilecektir.
Bilgi edinme yetkilileri basvuru sahiplerine yardim etmekle yükümlüdür
Bilgi edinme birimlerinde görevli personel, bilgi edinme basvurusunda bulunan kisilere yol göstermekle ve Kanun kapsaminda sahip olduklari haklari kullanabilmeleri için yardimci olmakla yükümlüdür. Görevli personel bu amaçla, dilekçe veya formlardaki sekil noksanliklarini basvuru sahiplerine basvuru aninda belirtir ve bunlarin nasil giderilecegi konusunda yol gösterir.
Bilgi edinme basvurularinin kabulü, degerlendirilmesi ve isleme konulmasi
Basvuru dilekçeleri veya formlari, kurum ve kuruluslarin bilgi edinme birimleri tarafindan kabul edilecektir. Bilgi edinme birimleri, basvuru dilekçelerinde istenen bilgilerin bulunup bulunmadiginin kontrolünü yaptiktan sonra bunlarin evrak kayitlarini yaparak hazir bulunmalari kosuluyla basvuru sahiplerine, basvurunun tarih ve sayisini gösteren bir makbuz verir. Kurum ve kuruluslarin bilgi edinme birimleri disindaki herhangi bir birimine ulasan basvuru dilekçeleri veya formlar, isleme konulmadan derhal bilgi edinme birimlerine gönderilir. Basvuru dilekçesi veya formu kaydedildikten sonra, en geç iki is günü içinde kurum veya kurulusun ilgili birimlerine gönderilir. Bu yazida; basvurunun hangi birim tarafindan cevaplanacagi ve basvuru sahibine hangi tarihe kadar cevap verilmesi gerektigi belirtilir. Bu tür yazilarin hizli bir sekilde ilgili birimlere iletilmesi için gerekli yetki devri islemleri ilgili mevzuata uygun olarak yapilir.
Istenen bilgi veya belgelerin belirsizligi halinde ne olacaktir?
Basvuru dilekçesi veya formuyla istenen bilgi veya belgeler, yeterince açik ve anlasilir degilse, kurum ve kuruluslar basvurunun hangi nedenlerle yeterince açik ve anlasilir olmadigini basvuru sahibine bildirebilir ve ek bilgiler sunmasini isteyebilir. Bu takdirde on bes günlük süre, belirtilen noksanliklarin tam olarak giderildigi tarihten itibaren baslar.
Istenen bilgi veya belge baska bir yerde ise ne yapilacaktir?
Istenen bilgi veya belge, basvurulan kurum ve kurulustan baska bir yerde bulunuyorsa, basvuru dilekçesi veya formu bu kurum ve kurulusun bilgi edinme birimine gönderilir ve durum ilgiliye bildirilir. Bu sekilde yönlendirilen basvurunun bilgi veya belgenin bulundugu kurum ve kurulusça alindigi tarihte basvuru yapilmis sayilir. Sürelerin baslangicinda önceki basvuru dikkate alinmaz.
Bilgi edinme basvurularina kaç günde cevap verilmelidir?
Kurum ve kuruluslar, basvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erisimi on bes is günü içinde saglarlar. Ancak istenen bilgi veya belgenin, basvurulan kurum ve kurulus içindeki baska bir birimden saglanmasi; basvuru ile ilgili olarak bir baska kurum ve kurulusun görüsünün alinmasinin gerekmesi veya basvuru içeriginin birden fazla kurum ve kurulusu ilgilendirmesi durumlarinda bilgi veya belgeye erisim otuz is günü içinde saglanir. Bu durumda, sürenin uzatilmasi ve bunun gerekçesi basvuru sahibine on bes is günlük sürenin bitiminden önce bildirilir.
Basvurular olumsuz cevaplanirsa ne yapilmalidir?
Kanun çerçevesinde bilgi edinme kapsamina girmeyecek bilgileri yukaridaki basliklarda siraladik. Genel olarak devletin güvenligi, suç islenme olasiligi ve özel hayatin gizliligi gibi basliklarda toplanabilecek olan bu istisnalar disinda her hangi bir bilginin 15 gün içerisinde verilmemesi halinde Bilgi Edinme Degerlendirme Kuruluna itirazda bulunulur. Kurulun sekretarya hizmetleri Basbakanlik tarafindan yerine getirilecektir. Kisiler olumsuz cevaptan itibaren 15 gün içinde kurula basvurabilirler. Kurul ise kararini en geç 30 gün içerisinde verecektir. Kurula itiraz, basvuru sahibinin idarî yargiya basvurma süresini durdurur.
Basvurular için ücret talep edilecek mi?
Kurum ve kuruluslar, erisimine olanak sagladiklari bilgi veya belgeler için basvuru sahibinden, bilgi veya belgelere erisimin gerektirdigi inceleme, arastirma, kopyalama, postalama ve diger maliyet unsurlari ile orantili ölçüde ücret tahsil edebilir. Kurum ve kuruluslar bu amaçla her yil bütçe kanununda belirlenecek ilkelere göre bilgiye erisim ücret tarifesi belirler. Kamu kurumlari e-mail yoluyla verilecek cevaplarda da maliyet unsurlariyla orantili ölçüde ücret tahsil edebilir.
Kurum ve kuruluslar erisimini saglayacaklari bilgi veya belgelerin, erisim maliyeti tutari ve ödemenin nereye yapilacagi hakkinda basvuru sahibini, basvuru tarihinden itibaren on bes gün içinde bilgilendirir. Bilgi veya belgelere erisim için gereken maliyet tutarinin kurum ve kurulus tarafindan basvuru sahibine bildirilmesiyle, on bes veya otuz is günlük süreler kesilir. Basvuru sahibi, bildirimin yapildigi tarihten itibaren on bes is günü içinde ödemeyi gerçeklestirdigini gösteren belgeyi sunmadigi takdirde talebinden vazgeçmis sayilir.
Ancak, her halükarda, bilgi veya belgelerin ilk on sayfalarinin kopyasi için postalama maliyeti dahil herhangi bir ücret istenemeyecektir.
Alinan bilgi ve belgeler ticari amaçla çogaltilamaz
Kanunda ve bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde erisilen bilgi ve belgeler ticari amaçla çogaltilamaz, kullanilamaz, erisimi saglayan kurum ve kurulustan izin alinmaksizin yayinlanamaz. Bu madde hükmüne aykiri olarak erisilen bilgi veya belgeleri ticari amaçla çogaltanlar, kullananlar veya yayinlayanlar hakkinda kanunlarin cezai ve hukuki sorumluluga iliskin hükümleri uygulanir.
Bil gi edine basvurularina zamaninda cevap veremeyenlere verilecek cezalar
Bilgi edinme hakkinin kullanimi kapsamindaki basvurulara iliskin uygulamalar, kurum ve kurulus yöneticilerince mevzuat dahilinde denetlenir. Kanunun ve Yönetmeligin uygulanmasinda ihmali, kusuru veya kasti bulunan memurlar ve diger kamu görevlileri hakkinda, isledikleri fiillerin genel hükümler çerçevesinde ceza kovusturmasi gerektirmesi hususu sakli kalmak kaydiyla, tabi olduklari mevzuatta yer alan disiplin cezalari uygulanir. Buna göre bir bilgi vermede kusurlu memura 657 sayili Kanunun 125'nci maddesi geregince ihmal halinde uyarma, kusur halinde kinama, kasit halinde ise ayliktan kesme cezasi verilebilecektir.
Vatandaslar Için Örnek Basvuru Formu
Basvuru sahibinin adi ve soyadi:
Oturma yeri veya is adresi:
Türkiye Cumhuriyeti Kimlik No: (Elektronik ortamda yapilacak basvurular için doldurulmasi zorunludur.) Basvuruya hangi yolla cevap almak istersiniz?
Yazili
Elektronik
Elektronik posta adresi: (Elektronik ortamda yapilacak basvurular için doldurulmasi zorunludur.)
Imzasi:
4982 sayili Bilgi Edinme Hakki Kanunu geregince istedigim bilgi veya belgeler asagida belirtilmistir. Geregini arz ederim.
Istenen bilgi veya belgeler:
(Not: Ayrilan bölümdeki bosluk yetmedigi takdirde, basvuru için bos sayfa / sayfalar kullanilabilir.)